Ο Πάπας Ιωάννης 23ος στο Βρυσί

Ο Αποστολικός Δελεγάτος του Πάπα, Άγγελος Roncalli, όπως είπαμε παραπάνω, δεν μπόρεσε να παραβρεθεί στην Τήνο με την ευκαιρία της επιστροφής της Εικόνας της Παναγίας, παρόλο που μέχρι τις τελευταίες μέρες προετοιμάζονταν γι’ αυτό. Την υπόσχεση όμως που είχε δώσει δεν θέλησε να την αθετήσει και λίγες μέρες αργότερα, έφτανε στην Τήνο για να παραστεί στο πανηγύρι του Βρυσιού τον 15αυγούστο. Όσα είχε ακούσει ο Αποστολικός Δελεγάτος και μελλοντικός πάπας Ιωάννης 23ος, σχετικά με το Προσκυνητήριο του Βρυσιού, του είχαν ανάψει τη φαντασία και περίμενε να βρει κάτι το ανάλογο με κείνο που συμβαίνει στα μεγάλα θεομητορικά Προσκυνητήρια της Ευρώπης: μεγάλες εκκλησιές, τεράστια κτίρια, μεγάλες μάζες λαού.

Ας τον αφήσουμε όμως να μας τα διηγηθεί ο ίδιος, όπως τα σημείωσε στο προσωπικό του «Ημερολόγιο», που με ευγενή καλοσύνη μας παραχώρησε ο πρώην γραμματέας του Σεβ/τατος Loris Capovilla. Το κείμενο αυτό παραμένει μέχρι σήμερα ανέκδοτο.

«Στο φίλο μου Ιωάννη Αλβέρτη
μερικές σημειώσεις για την πρώτη διαμονή
του Σεβ/τατου Άγγελου Ιωσήφ Roncalli,
Τιτουλαρίου Αρχιεπισκόπου Μεσημβρίας,
στο νησί της Τήνου: 12-17 Αυγούστου 1937:

11 Αυγούστου. Ώρα 6 μ.μ. επιβιβάζομαι στον Πειραιά, πάνω στο ατμόπλοιο «Αrdenne», παραφορτωμένο. Όλοι είναι προσκυνητές για την Τήνο, για το μεγάλο ορθόδοξο πανηγύρι της Παναγίας στον Αύγουστο.

12 Αυγούστου. Άφιξη στην Τήνο αρκετά νωρίς. Η θάλασσα είναι μάλλον ταραγμένη κοντά στο μικρό λιμάνι. Μας υποδέχονται: ο αιδ. Ιωάννης Βαπτιστής και Ματθαίος Φιλιππούσης με τον Δ. Φρειδερίκο και τον π. Λεοπόλδο των ελασσόνων φραγκισκανών. Με το αυτοκίνητο φτάνουμε γρήγορα στην Ξυνάρα: αγαπητή κι αδελφική υποδοχή από τον Σεβ/τατο Γουιδάτο και τον Σεβ/τατο Χαλαβατζή.

13 Αυγούστου. Όμορφη νύχτα, αλλά αεράτη. Μετά τη Λειτουργία έρχεται ο Σεβ/τατος Χαλαβατζής καλοδεχούμενος κι ευχάριστος. Πάμε να επισκεφτούμε με τα πόδια τα Λουτρά, όπου συναντήσαμε τον αδελφό του Σεβ/τατου Ρεμούνδου. Επισκεπτόμαστε μετά το σπίτι και την εκκλησία των π.π. Ιησουϊτών, όπου υπάρχει ένας ωραιότατος Αγ. Ιωσήφ του Gagliardi. Επισκεπτόμαστε μετά το μοναστήρι των Αδ. Ουρσουλινών. Δίνει αληθινή ευχαρίστηση να βρίσκει κανείς μέσα σ’ αυτή την ξερή φύση δυο μοναστήρια τόσο πολύτιμα κι ανθηρά. Το απόγευμα δέχτηκα τον Δον Παλαμάρη, εφημέριο της Στενής, απ’ όπου κατάγεται ο Σεβ/τατος Χαρικιόπουλος. Δουλεύω στο σπίτι στη γραφομηχανή. Επίσκεψη στο Αγιώτατο Μυστήριο στη Μητρόπολη και συζήτηση με τον Σεβ. Χαλαβατζή σχετικά με τους καλύτερους δρόμους για τη δουλειά της Ένωσης. (..... ) Φτώχεια στα καθολικά πράγματα αυτού του νησιού της Τήνου, όπου, όμως, οι πιστοί είναι καλοί κι ένθερμοι.

14 Αυγούστου. Πάντα αέρας. Πρωί πρωί γυρίζω πάλι στα Λουτρά, όπου τελώ τη Θ. Λειτουργία στις Καλόγριες..... Στις 11 πάμε όλοι στον Κάμπο για φαγητό, στο σπίτι του Σεβ. Φιλιππούση. Επισκεπτόμαστε το χωριό, την εκκλησιά. Ο χτύπος των τριών καμπάνων ......... Η εκδρομή ανάμεσα στα πλακοστρωμένα δρομάκια και το πέρασμα πάνω από μικρούς τοίχους χωραφιών, μου άρεσε, αλλά το βράδυ είμαι λίγο κουρασμένος.

15 Αυγούστου. Η σημερινή μέρα ήταν μέρα αγώνα στην Τήνο. Καβαλικεύοντας ένα μουλάρι και περνώντας μέσα από χαμένα δρομάκια, πήγα στο Βρυσί, που ο καλός μου αγωγιάτης ονόμαζε, με βαθιά πεποίθηση «η νέα Λούρδη»: ένα άσπρο εξωκκλήσι, λίγο πιο μεγάλο από το Προσκυνητήριο της Caneve στο Sotto il Monte (σημ. μετ. Το μικρό χωριό της Β. Ιταλίας που γεννήθηκε ο Πάπας). Εκεί τέλεσα, όπως μπορούσα, την αρχιερατική Θ. Λειτουργία -την πρώτη μου αρχιερατική που τέλεσα στην Ελλάδα- ενώ χοροστατούσαν οι Σεβ/τατοι Γουιδάτος και Χαλαβατζής... Μετά την τελετή, ακολούθησε κοινό γεύμα: παπάδες και αγαθός κόσμος. Αφού επισκέφτηκα και πάλι τη διπλή Εικόνα του Βρυσιού, ξαναγύρισα στην Ξυνάρα πάνω στο μουλάρι, ευτυχώς από ένα δρόμο καλύτερο από εκείνο που ήρθαμε. Κουρασμένος αλλά ευχαριστημένος από αυτή την εκδήλωση της λαϊκής ευσέβειας, όπου η παρουσία του παπικού Δελεγάτου ήταν τόσο αγαπητή σ’ όλους.

16 Αυγούστου. Ξεκουράστηκα καλά από την χθεσινή κούραση... Το μεσημέρι ήταν παρόντες στο γεύμα όλοι οι ιερείς στην αρχιεπισκοπή, όπου ο Σεβ/τατος Γουιδάτος φάνηκε, όπως πάντα, αληθινά καλός, αγαθός, τυπικός, ξεχώριζε ...

17 Αυγούστου Όμορφη μέρα με αρχαιολογικούς περιπάτους. Κατεβήκαμε νωρίς στην Τήνο και μ’ ένα καΐκι που έβαλε στη διάθεσή μας ο κ. Κωνσταντίνος Αλαβάνος, πρώην βουλευτής κι αντιπρόεδρος της Ελληνικής βουλής, μ’ ένα όμορφο ταξίδι 4 ωρών περίπου (πήγαινε- έλα), επισκεφτήκαμε τα ερείπια της Δήλου.... Πραγματικά την ευχαριστήθηκα αυτή την επίσκεψη, παρά τον αυγουστιάτικο ήλιο. Ήταν για μένα αιτία για αναγνωρίσεις με τεράστιο ενδιαφέρον και για σοβαρές σκέψεις, που ανύψωσαν το πνεύμα μου στον Κύριο «αιώνια ελπίδα των πάντων». Με το μικρό βαπόρι «Λήμνος» πέρασα από την Τήνο στη Σύρα ...».

Αυτό είναι το κείμενο του «Ημερολογίου» του Αποστολικού Δελεγάτου στην Ελλάδα Σεβ. Άγγελου Roncalli, του μετέπειτα Πάπα Ιωάννη 23ου. Με λιτότητα περιγράφει ό,τι του έκανε εντύπωση, αλλά η λιτότητα αυτή, μπορούμε να πούμε, πως είναι πλήρης και δεν χρειάζεται κανένα συμπλήρωμα. Περισσότερες λεπτομέρειες έδωσε σ’ ανταπόκρισή του από την Τήνο ο εφημέριος του Βρυσιού Δ. Μάρκος Σάββαρης, στην «Καθολική» της 26ης Αυγούστου 1937 (αρ. φ. 340. σελ. 2).

Ζωντανή έμεινε στη μνήμη του Πάπα Ιωάννη η επίσκεψή του στην Τήνο, για όλη την υπόλοιπη ζωή του. Το υπογράμμισε ο ίδιος σε επιστολή του προς τον Αρχιεπίσκοπο Γουιδάτο (βλ. το κείμενο παρακάτω), αλλά κι αργότερα, σαν Πάπας, όσες φορές του δόθηκε ευκαιρία να συναντήσει τον Σεβ/τατο Ιωάννη Περρή, διηγόνταν την «περιπέτειά» του στο Βρυσί, με ιδιαίτερα ζωηρή την ανάμνηση της πίστης και της ευλάβειας των τηνιακών.

Ένα χρόνο περίπου μετά την επίσκεψή του στο Βρυσί, και πιο συγκεκριμένα στις 3 Μάη 1938, έστειλε το παρακάτω γράμμα στον αρχιεπίσκοπο της Τήνου Αλέξανδρο Γουιδάτο:

ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΙΑ
ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Αρ. πρωτ. 784

Προς την Αυτού Σεβασμιότητα
τον κ.κ. Αλέξανδρο Γουιδάτο
Αρχιεπίσκοπο Νάξου- Τήνου
και Μυκόνου.


Αθήνα, 3 Μάη 1938

Σεβαμιότατε,

Έχω πάντα ζωντανή την ανάμνηση από την επίσκεψή μου στο Βρυσί κι από την Αρχιερατική Θ. Λειτουργία που τέλεσα εκεί πέρισυ, στη γιορτή της Μετάστασης. Είχα υποσχεθεί τότε και τώρα είμαι ευτυχισμένος που κρατώ την υπόσχεση, να προσφέρω σε κείνη την αγαπητή Παναγία ένα ασημένιο δισκοπότηρο, για να χρησιμοποιείται σ’ αυτό το Προσκυνητήριο. Κοίταξα να γίνει με φροντίδα: εγώ ο ίδιος το καθαγίασα στην Κωσταντινούπολη και το μεταχειρίστηκα κατά την τέλεση της Θ. Λειτουργίας εδώ στην Αθήνα, αυτές τις 3 πρώτες μέρες του Μάη. Και τώρα το παραδίνω στη Σεβασμιότητά σας, για να το προσφέρετε, στη θέση μου, στην αγαπητή Μητέρα και Βασίλισσά μας.

Επιθυμώ να αισθάνομαι μέσα στην καρδιά μου, παρά να τους εκφράσω με λόγια, όλους εκείνους τους σκοπούς που εναποθέτω πάνω σ’ αυτό το Ποτήρι και που θ’ ανανεώνονται στο αίμα του Χριστού όσες φορές τελεσθεί μέσα σ’ αυτό το μεγάλο μυστήριο της αγάπης. Είναι διάπυρες ευχές ευλογίας, προόδου και ειρήνης για τους αγαπητούς καθολικούς της Τήνου, για όλη την Ελλάδα που θα την αγαπώ πάντα, με την επιθυμία να την γνωρίζω όλο και πιο μεγάλη και πιο ευτυχισμένη και για την Αγία Εκκλησία μας, μητέρα καθολική των ψυχών και των εθνών.

Στη βάση του δισκοπότηρου έβαλα να χαράξουν το ταπεινό μου όνομα, για να μένει πάντα ενωμένο με τις προσευχές των ευλαβών πιστών της Τήνου που θα προσέρχονται στο Βρυσί για να ζητήσουν από την καλοσύνη της Μαρίας υγεία, ζωή κι ευλογία για το σώμα και την ψυχή. «Η χορηγούσα υγείαν, ζωήν και ευλογίαν».

+ Άγγελος Ιωσήφ Roncalli
Αρχιεπίσκοπος τιτ. Μεσημβρίας
Αποστολικός Δελεγάτος

Σ’ ανάμνηση της επίσκεψης αυτής του μελλοντικού Πάπα Ιωάννη 23ου, ο Σεβ/τατος αρχιεπίσκοπος Ιωάννης Περρής, τοποθέτησε στο εσωτερικό της εκκλησίας του Βρυσιού, στον αριστερό τοίχο, μια μαρμάρινη πλάκα, όπου είναι αντιγραμμένα αποσπάσματα από την παραπάνω επιστολή και στο μέσον από μπρούντζο, δεσπόζει η μορφή του αξέχαστου Καλού Πάπα Ιωάννη 23ου.

Η παρουσία του, με το έργο αγάπης που έχτισε ιδιαίτερα σαν διάδοχος του Απ. Πέτρου, θα μένει αιώνια ανάμεσα στους ευλαβείς της Παναγίας, στη χαμένη αυτή γωνιά του κόσμου, το Βρυσί ....