Το Εξώμβουργο

Λίγη Ιστορία

 

Ιστορία
Προϊστορική – Αρχαία Περίοδος. Υπάρχουν ενδείξεις ότι η περιοχή κατοικήθηκε ήδή από την προϊστορική περίοδο (τείχη, κατοικίες, νεκροταφεία). Συνεχίστηκε να κατοικείται, πιθανόν κατά διαλείμματα. Ήδη από αρχαϊκούς χρόνους συναντώνται ιερά και ναοί (Δήμητρας, Περσεφόνης). Μετά την ίδρυση της αρχαίας πόλης (βορειότερα της σημερινής) εγκαταλείφθηκε η περιοχή.

Βυζαντινή Περίοδος. Κατά την περίοδο των πειρατικών επιδρομών (Βυζαντινοκρατία, Βενετοκρατία) οι κάτοικοι οχυρώνονται και πάλι στα ενδότερα, με πρωτεύουσα το Ξώμπουργο. Πρώτη οχύρωση κατά τους βυζαντινούς χρόνους με ονομασία «Κάστρο της Αγίας Ελένης» με μικρό ναό στην κορυφή, αφιερωμένη στην Αγία Ελένη. Πράγματι, επανειλημμένα το νησί δέχθηκε πειρατικές επιδρομές των αράβων, των Σαρακηνών και των δυτικών επιδρομέων.

Η Περίοδος της Βενετοκρατίας. Μετά την 4η σταυροφορία (1204), οι αδελφοί Ιερεμίας και Ανδρέας Ghisi έφθασαν στην Τήνο από τη Βενετία το 1207. Η δυναστεία των Γκίζηδων κυβέρνησε το νησί για 183 χρόνια (1207-1390). Το «Κάστρο της Τήνου», όπως αναφέρεται στα ιστορικά έγγραφα, χρησίμευε για να προστατέψει τους ίδιους τους Γκίζηδες αλλά και τους κατοίκους του νησιού από τις επιδρομές των Τούρκων. Τους χρησίμευε επίσης ως ορμητήριο για να εκστρατεύουν και οι ίδιοι στην υπόλοιπη φραγκοκρατούμενη Ελλάδα. Το 1390 πέθανε ο τελευταίος των Γκίζηδων, Βαρθολομαίος Γ΄. χωρίς απογόνους. Ακολούθησε μια ενδιάμεση κατάσταση για 40 χρόνια Από το 1430 η Βενετία διοικεί το νησί της Τήνου με αξιωματούχο που ονομάζει με τον τίτλο του «Ρέκτορα Τήνου και Μυκόνου». Το έτος 1537, έγινε κατάληψη του νησιού, για λίγους μήνες, από τον Βαρβαρόσσα για λογαριασμό του Σουλτάνου. Το 1715, έγινε η οριστική κατάληψη του νησιού από τους Τούρκους και η ισοπέδωση του Κάστρου.

Περιγραφή του Κάστρου. Το 1480-1490 γκρεμίστηκαν οι υψηλοί πύργοι και η οχύρωση προσαρμόστηκε στις νέες αμυντικές τεχνικές. Με την ανακατάληψη του νησιού, μετά τον Βαρβαρόσσα, η Βενετία οχύρωσε πάλι το Κάστρο, με Αρχιτέκτονα κάποιον Maregiti (+1561). Το τείχος είχε περιφέρεια 600 περίπου μέτρα. Διέθετε τους αμυντικούς πύργους προς κάθε κατεύθυνση. Στην τελευταία του ανοικοδόμηση, το Κάστρο διέθετε 677 κατοικίες (204 για τους «πολίτες» και οι υπόλοιπες για τους «χωριανούς»), 5 ναούς (στην κορυφή το εκκλησάκι της αγίας Ελένης), αποθήκες, δεξαμενές νερού, βοηθητικούς χώρους. Λέγεται ότι ο αριθμός των κατοίκων κυμαινόταν από 1000 έως 2000 άτομα.

Το άδοξο τέλος. Επανειλημμένα η Τήνος είχε απωθήσει τους πολιορκητές της. Όμως το 1715, η Βενετία είχε αρχίσει να ζει την παρακμή της δύναμής της. Στην Ανατολή, ιδιαίτερα, είχε χάσει σχεδόν όλες τις κτήσεις της. Στο Αιγαίο, απόμενε μονάχη η Τήνος να αντιμετωπίσει ένα εχθρό κατά πολύ ανώτερο της. Το Κάστρο άντεξε και την τελευταία πολιορκία, τον Ιούνιο 1715, αλλά ο ρέκτορας του νησιού κι ο έκτακτος προβλεπτής που βρίσκονταν τότε στο νησί φοβήθηκαν κι αφού έφτασαν με τον εισβολέα σε μια συμφωνία-συνθήκη, παράδωσαν το Κάστρο στη διάθεση των Τούρκων. Τόση ήταν η μανία αυτών των τελευταίων που ανατίναξαν το φρούριο της Αγ. Ελένης, την πόλη κι όλα τα κτίριά της και το τείχος. Έτσι άδοξα έκλεισε η βενετική παρουσία στην Τήνο, μετά από 508 ολόκληρα χρόνια...

Μετά το τέλος. Φαίνεται ότι ο Βράχος που σήμερα ονομάζεται Εξώμβουργο, από πολύ παλιά συγκινούσε και συνεχίζει ακόμη σήμερα να συγκινεί τις καρδιές των κατοίκων του νησιού. Μετά την καταστροφή από τους εισβολείς Τούρκους, οι κάτοικοι εγκαταστάθηκαν στο έξω-Borgo (την περιοχή έξω από το κάστρο), συνεχίζοντας κι εκεί το δημιουργικό τους έργο, όπως μαρτυρούν τα ερείπια του παλαιού καθολικού μητροπολιτικού Ναού (στα δεξιά του δρόμου καθόδου) και ο ναός της Ιεράς Καρδίας του Ιησού. Αργότερα και σιγά σιγά ο πληθυσμός άρχισε να απλώνεται στους διάφορους οικισμούς του νησιού. Η δημογεροντία πέρασε σύντομα στη χώρα (τη σημερινή πόλη) και ο καθολικός επίσκοπος εγκαταστάθηκε στην Ξινάρα. Όμως, παρά την μανία των Οθωμανών τούρκων, που τους οδήγησε στην ισοπέδωση του Κάστρου, παρά την αδιαφορία της ελληνικής πολιτείας, που αφήνει όλα αυτά τα μνημεία να ερημώνουν και να καταστρέφονται, ο σημερινός επισκέπτης μπορεί ακόμη να θαυμάσει υπολείμματα μιας ένδοξης ιστορίας.

Οι Ιησουΐτες στην Τήνο

 

back

next